De Vier Heemskinderen

Bij de tienjaarlijkse ommegang heeft de keuze van de Vier Heemskinderen (Aymons kinderen) heel wat voeten in de aarde. De selectiecriteria zijn niet min:

• Het moeten vier opeenvolgende broers zijn, zonder meisje ertussen.
• Ze moeten in Dendermonde geboren zijn.
• De ouders en de grootouders moeten in Dendermonde geboren zijn.
• Ze moeten tussen de 7 en 21 jaar zijn op de dag van de ommegang.
• Woonachtig in Dendermonde of een deelgemeente.

2010

Het verhaal van de kop van het Ros Beiaard

Experts zijn het er over eens dat de kop tamelijk oud moet zijn. Volgens sommigen werd hij gebeeldhouwd in 1754. Andere bronnen verklaren dat hij in de 15e eeuw werd vervaardigd.
De Dendermondse traditie wil dat het nog steeds dezelfde kop is, die eens werd gebeiteld door Lieven van de Velde. Die Dendermondse kunstenaar bracht veel van zijn tijd door in herbergen. Hij was verslaafd aan alcohol en verwaarloosde zijn gezin. Toen zijn geld opraakte, smeedde hij plannen om een jonge man te overvallen en zijn geld te roven. Helaas bleek hij het verkeerde slachtoffer te hebben uitgekozen en werd hij opgesloten. De rechters veroordeelden hem tot de strop.
Ondertussen werd het nieuws bekendgemaakt dat het Ros Beiaard opnieuw zijn ronde zou maken in de stad van Dendermonde. Er was echter een probleem. De kop van het beroemde Ros Beiaard was door houtwormen herleid tot brandhout.
Er bleek maar één kunstenaar in de stad te zijn die op een korte tijd een nieuwe kop kon beitelen, met name Van de Velde. In ruil voor zijn vrijlating zou hij een nieuwe kop beitelen. Daarna leefde Van de Velde, nog steeds volgens de overlevering, nog een voorbeeldig leven. Volgens sommige versies van het verhaal heeft men de ogen van de kunstenaar uitgestoken om te vermijden dat hij een tweede dergelijk kunstwerk zou maken.

Maten en gewichten

Van op de grond tot het hoogste gedeelte van het hoofd meet het Ros Beiaard 4,85 meter. Rekent men daar nog de sierpluim bij, dan bereikt het een hoogte van 5,8 meter. Van de neus tot de staart is het Ros 5,2 meter lang. De breedte bedraagt precies 2 meter. De kop van het Ros Beiaard is van eikenhout, 120 centimeter lang, van oor tot bovenlip, en zijdelings 50 centimeter breed, van oog naar keel. De kop is hol en bestaat vooral uit twee wangen die door zwaluwstaarten verbonden zijn op schedel en bovenkaakbeen. Het paard weegt 800 kg, zonder heemskinderen. Het houten geraamte bevat drie ruimtes en biedt plaats voor 12 dragers of Pijnders die binnenin worden aangevoerd door hun ploegleider.

't Peird van Dendermonde

Het Ros Beiaard uit Dendermonde wordt elke 10 jaar onder massale belangstelling door de stad gedragen door een gilde van dragers, Pijnders genoemd. Geheel volgens de legende nemen dan vier jeugdige broers uit Dendermonde, de Vier Heemskinderen, op het Paard plaats getooid in ridderuitrusting. Hun fysieke prestatie is al even bewonderenswaardig als die van de Pijnders, gezien hun positie op de brede rug van het paard en de duur van de ommegang. In deze ommegang wordt ook de sage van Ros Beiaard verteld.

Folklore

Ros Beiaard van Dendermonde is een folkloristisch paard. Van de grond tot de top van het hoofd meet het 4 meter 85 cm, zonder de sierpluim. Het verschilt van de andere paarden die het Ros Beiaard voorstellen omdat het slechts om de tien jaar zijn stal verlaat en omdat het paard door mannen (de pijnders) gedragen wordt. Het Ros Beiaard van Dendermonde staat op de lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriéle Erfgoeg van de Mensheid van de Unesco.

Dit is de sage zoals ze in de Dendermondse overlevering bestaat. Voor een volledige beschouwing van dit onderwerp in de literatuur, zie Vier Heemskinderen.

Aymon, heer van Dendermonde, leefde jarenlang in ruzie met Karel de Grote. Er kwam pas verzoening toen heer Aymon huwde met Adelheid, een nicht van Karel De Grote. Het echtpaar zette vier kloeke zonen op de wereld: Ritsaert, Writsaert, Adelaert en Reinout. Hun vader sloeg hen tot ridder en gaf ze elk een paard. Reinout was evenwel zo sterk dat hij zijn rijdier met één vuistslag velde. Een tweede paard werd hem aangeboden, maar reeds bij de eerste rit brak hij het de lenden. Omdat een ridder toch een paard moest hebben, bracht heer Aymon zijn zoon naar een burcht waarin het door iedereen gevreesde Ros Beiaard zat opgesloten. Na een heroïsch gevecht wist Reinout het dier aan zijn wil te onderwerpen.

Aymon, heer van Dendermonde

karel de grote

Tijdens een hoog oplopende discussie aan het hof van Karel de Grote onthoofdde Reinout met één slag van zijn zwaard Karels zoon Lodewijk.

Lodewijk "de Vrome)"  

De Vier Heemskinderen, gezeten op Beiaard, sloegen op de vlucht. Vanuit hun sterke burcht verdedigen de vier ridders zich tegen de steeds aanvallende legerbenden van Karel de Grote. De vier broers zagen echter de ongelijke strijd in en Beiaard bracht hen terug naar het ouderlijk verblijf in Dendermonde. Ze troffen er hun rouwende moeder aan. Heer Aymon was namelijk in de handen van Karel de Grote gevallen. Karel wilde enkel vrede sluiten als het duivelse Ros Beiaard aan hem werd uitgeleverd. Reinout weigerde op dit voorstel in te gaan. Uiteindelijk zwichtte hij onder de smeekbede van zijn moeder.

Het Ros werd naar de Dendermonding (Schelde) gebracht, kreeg een aantal zware molenstenen rond de nek en werd in het water gestort. Het Ros verbrijzelde tot tweemaal toe de stenen en zwom hinnikend naar de oever waar Reinout stond. Het tragische schouwspel werd hem te machtig en hij wendde het hoofd af. Het Ros Beiaard dat voor een derde keer boven water kwam, dacht dat zijn meester hem verloochende en verdronk.

Aalst en Dendermonde

Het onovertroffen symbool van Dendermonde, de trots van elke Dendermondenaar, is het Ros Beiaard.

De Ommegangen zijn zo zeldzaam dat massa’s stadsgenoten er jaren op voorhand naar hunkeren en vele jaren nagenieten. Het schouwspel blijft jong en oud begeesteren.
De trage danspas is de specifieke kadans waarmee het paard door de straten wordt gedragen.
Maar het kan ook sierlijk groeten en onstuimig steigeren.
Als in een roes voeren de dragers hun zware opdracht uit: met een gewicht van meer dan achthonderd kilo beweegt het Ros Beiaard zich lichtvoetig en gracieus. Het kent geen vermoeidheid want helemaal op het einde van de Ommegang, bij het vuurgevecht op de Grote Markt, stormt het als in een furie op zijn belagers af. Dat is pas klasse, Ros Beiaardklasse!

Het Ros Beiaard was in het verleden ook in andere ommegangen in de Nederlanden prominent aanwezig. Toch is de uitvoering van het Dendermondse
Ros een unicum waar de inwoners van de stad nog altijd fier op zijn. Het hoofd is versierd met struisvogelveren in de kleuren van de stad, rood en wit. Het zadelkleed is bordeauxkleurig en aan de boorden van een fijne goud- en zilverdraad voorzien.
Hierboven ligt een purperen dekkleed waarop men de wapens van de stad en van de gilden kan terugvinden. Zijn zwarte paardenstaart is gemaakt uit haar van meer dan dertig paarden.

Van op de grond tot het hoogste gedeelte van het hoofd meet het Ros Beiaard

4,85 meter. Rekent men daar nog de sierpluim bij, dan bereikt het een hoogte van 5,8 meter. Van de neus tot de staart is het Ros 5,2 meter lang. De breedte

bedraagt precies 2 meter. Het houten geraamte bevat drie ruimtes en biedt plaats voor twaalf dragers of Pijnders. Zij krijgen een glansrijke taak uit te voeren: het dragen van het Ros Beiaard.
Hoewel geen enkele bron enige exacte aanduiding over de ouderdom van het huidige hoofd van het Ros Beiaard geeft, wil de Dendermondse traditie dat het nog steeds hetzelfde hoofd is dat eens werd gebeiteld door Lieven Van de Velde. De manier waarop het Ros Beiaard aan zijn hoofd kwam, is een totaal apart verhaal.

Lieven Van de Velde die de kop van het Ros Beiaard maakt

De Aalsterse kunstenaar Lieven Van de Velde spendeerde veel van zijn tijd in herbergen. Hij was verslaafd aan alcohol en verwaarloosde zijn gezin. Toen zijn geld opraakte, smeedde hij plannen om een jonge man te overvallen en zijn geld te roven. Helaas bleek hij het verkeerde slachtoffer te hebben uitgekozen en werd hij opgesloten. De rechters veroordeelden hem tot de strop.
Ondertussen werd het nieuws bekendgemaakt dat het Ros Beiaard opnieuw zijn ronde zou maken in de stad van Dendermonde. Er was echter een probleem. Het hoofd van het beroemde Ros Beiaard was door houtwormen herleid tot brandhout.
Er bleek maar één kunstenaar in de stad te zijn die op een korte tijd een nieuw hoofd kon beitelen, inderdaad, Lieven Van de Velde. De stadsmagistraat doet Van de Velde een aantal toegevingen. Zijn lijk zal na de terechtstelling niet tentoongesteld blijven aan de galg, maar begraven worden in gewijde grond. Daar gaat de kunstenaar niet mee akkoord. Hij stelt op zijn beurt een eis. In ruil voor zijn vrijlating zou hij een nieuw hoofd beitelen. En zo gebeurde het ook. Volgens de overlevering leefde Van de Velde nog een voorbeeldig leven. Volgens sommige versies zou men de ogen van de kunstenaar hebben uitgestoken om te vermijden dat hij een tweede dergelijk kunstwerk zou maken.